استویا
استویا Stevia rebaudiana Bert. گیاهی بوته­ای و پایا و چند ساله است که به خانواده  Asteraceae تعلق دارد. این گیاه تا ارتفاع 1 متر نیز رشد می­کند. گلهای این گیاه کوچک و به رنگ کرمی مایل به سبز می­باشد که در پاییز دیده می­شود. این گیاه روز کوتاه است و طول روز بحرانی برای آن 13 ساعت می­باشد.
استویا بومی نواحی مرتفع مناطق نیمه حاره­ای است ولی به علت توانایی سازگاری بالا هم اکنون در اکثر نقاط دنیا کشت می­گردد. حدود 90 واریته از استویا در سراسر جهان نمو یافته است که این واریته­های مختلف اصولاً برای نیازهای اقلیمی و زراعی زیستگاه خود که بصورت بومی در آن می­رویند نمو یافته­اند. لیکن بعلت توانایی سازگاری بالای این گیاه غالباً این واریته­ها در شرایط آب و هوایی متفاوت نیز رشد می­یابند.
عامل ایجاد طعم شیرین برگ استویا دو ترکیب استویوزاید و ریبادیوزاید موجود در آن بوده که این ترکیبات 200 تا 400 برابر شیرین­تر از ساکارز می­باشند و باعث شیرین شدن برگهای گیاه به میزان 20 تا 30 برابر ساکارز می­گردند. زمانی که گیاه تحت شرایط روز بلند رشد کند غلظت استویوزاید در برگهای آن افزایش می­یابد.
استویوزاید کالری زا نبوده و به دلیل نداشتن اثرات سوء مصرف قندهای مصنوعی می­تواند در جایگزینی شیرین کننده­های مصنوعی همچون آسپارتام، سدیم ساخارین و سیکلامات به کار رود، همچنین از آن به عنوان قند رژیمی در صنایع غذایی و شیرینی جات و تولیدات دارویی و بهداشتی می­توان استفاده نمود.
این گیاه در اروپا بصورت یک محصول برگی در شرایط گلخانه­ای کشت می­شود. محصولات خشک شده آن در اروپا، پاراگوئه و ژاپن توسط روشهای سنتی که برای سبزیجات استفاده می­شود، تولید می­گردد (برای مثال خشک کردن تحت شرایط هوای گرم 70 درجه به مدت 3 ساعت با یک محتوای رطوبتی 5 تا 8 درصد) در این شرایط محتوای استویوزاید نیز تجزیه نمی­شود.
 قند استویا به مصرف مخمرها نمی­رسد در نتیجه تخمیر نمی­شود، همچنین در هنگام پخت قهوه­ای نمی­شود و نسبت به دما پایدار است که این موضوع موجب افزایش جایگاه آن در صنعت غذا و دارو شده است. پودر خشک این گیاه می­تواند در شرایط تاریکی بدون نفوذ هوا برای بیش از 2 سال نگهداری شود.
برگهای استویا به صورت خام و یا خشک قابل استفاده است. در تولید بیسکویت، مربا، شکلات و نوشابه مورد استفاده قرار می­گیرد. در ژاپن در تولید غذاهای کنسروی، سس­ها، سرکه، ترشیجات، نوشیدنی و بستنی­ها نیز مورد استفاده می­شود. کاربرد پودر گیاه استویا آسانتر از استویوزاید است زیرا شیرینی استویوزاید فوق العاده زیاد است. استویوزاید حدود 15 درصد وزن خشک برگ را تشکیل می­دهد. استويا هیچ عامل و محرکی برای پوسیدن دندان ندارد و مي­تواند در کارخانجات توليد آدامس، طراوت دهنده هاي دهان و خمير دندان نیز استفاده شود.
استویا در کاهش میزان قند در افراد دیابتی، درمان چاقی و فشار خون بالا موثر است. چای حاوی مقدار کمی استویا، می­تواند تسکین خوبی برای ناراحتی معده باشد. همچنین استعمال خارجی آن می­تواند اثر بسیار خوبی بر چشمها، سفت شدن و کم کردن چین و چروک پوست داشته باشد. همچنین این گیاه اثر ترمیمی روی زخمها، خراشیدگی­ها، بریدگی­ها و آسیبهای پوستی دارد.
از خصوصیات مهم دیگر این گیاه می­توان به خاصیت آنتی اکسیدانی، ضد میکروبی و قارچی، کاهنده اسید اوریک و بازدارندگی از پیشرفت سرطان و بیماریهای قلبی به دلیل وجودترکیبات فلاونوئیدی و فنولی اشاره نمود.
این گیاه از طریق قلمه و بذر تکثیر می­گردد اما تکثیر آن از طریق بذر بدلیل قوه نامیه بسیار پایین و از طریق قلمه نیز به دلیل مشکلاتی چون بیماری و سرعت پایین تکثیر با محدودیت همراه است. همچنین در تکثیر بوسیله بذر جمعیت تولید شده یکنواخت نبوده و در نتیجه سبب غیر یکنواختی در خصوصیات مهم گیاه شامل سطوح شیرینی و ترکیبات مختلف آن می­شود. بر اساس آزمایشات تجربی انجام شده، تکثیر از طریق قلمه بسیار گرانتر از کشت بافت است چراکه میزان موفقیت استقرار قلمه­های آن بسیار پایین است و در حدود 50 درصد از قلمه­های جوانتر در اولین هفته­های قلمه­زنی از بین می­روند. علاوه بر این محتوای استویوزاید در گیاه حاصل از قلمه پایین­تر است. از مزایای قابل توجه گیاه کشت بافتی می­توان به این مورد اشاره نمود که تهیه گیاه کشت بافتی در تمام طول سال امکان پذیر است.
هم اکنون استویا به عنوان اولویت الف سرمایه­گذاری توسط وزارت صنعت، معدن و تجارت معرفی شده است. برای اطلاعات بیشتر در این خصوص به لینک زیر مراجعه نمایید.